09Eki
2014
0
fft99_mf3800119

ÇOCUKLARA PARAYI ÖĞRETMEK

Damlaya damlaya göl olur. Ak akçe, kara gün içindir. İşten artmaz, dişten artar. Okul öncesi dönemdeki çocuk için bu cümleleri kavramak pek mümkün olmasa da, yetişkinler ne anlama geldiğini bilirler. Atalarımızın yüzyıllar önce söylediği, o günlerden günümüze hala kullanılan kazanmayı, çalışmayı ve biriktirmeyi öğütleyen sözler. Çalışmanın ve kazanmanın çıktısı da adına para denen ”araç”. Para üzerine sayısız kitaplar yazılmıştır. Herkesin mutlaka bir fikri vardır ve tüm ticari eylemler için kullanılmaktadır.

Hayatın bu kadar içinde olunca, para ile ilgili konulara hakim olmak günümüz dünyasında kişiyi bir adım öne taşımaktadır. Bu nedenle, özellikle ebeveynler için parayı çocuklara öğretmek önemlidir. Okul öncesi dönemde üzerinde durulmayan, büyüyünce nasılsa öğrenir yaklaşımı, çocukların para ile geç tanışmalarına ve para ile ilgili konularda bu deneyimi erken yaşamış akranlarına göre dezavantajlı olmalarına neden olabilmektedir.Yapılan bazı araştırmalar, para ile erken yaşta tanışan ve para kullanımına erken yaşta başlayan çocukların, ilerleyen senelerde yaşıtlarıyla karşılaştırıldıklarında, harcamalarında daha planlı olduklarını ortaya çıkarmıştır.

Çocuğum daha çok küçük paradan ne anlayabilir ki? diye düşünebilirsiniz. Çocuk 3 ile 6 yaş arası dönemde para ile ilgili basit kavramları algılayacak düzeydedir. Bu yaş döneminde psikososyal kimliğin gelişimi ile tüketim alışkanlıkları da şekillenmeye başlamaktadır. Dolayısıyla para nedir, ne işe yarar, para nasıl kazanılır gibi soruların cevabını çocuğunuza bu yaşlardan itibaren öğretebilirsiniz. 3 yaşından itibaren basit finansal kavramları (biriktirme, harcama gibi) anlayabilen çocuk, 7 yaşına geldiğinde para ile ilgili alışkanlıklar edinmeye başlayacaktır. Bu alışkanlıkların kazanılması için ebeveyn desteği ve kontrolü gereklidir. Çocuğa yaşına uygun miktarda ve düzenli harçlık vermek, konunun temelini oluşturmaktadır. Çocuğun para ile ilk tanışması, paranın ne işe yaradığını kavraması ve nasıl kullanıldığını öğrenmesinin çocuk açısından bir çok artısı vardır. Hedefler belirlemesi, hedeflerine ulaşırken kendi kendine plan yapma becerisi geliştirmesine para ile olan ilişkisi yardımcı olacaktır. Bu nedenle çocuklara erken yaşta verilecek para eğitimi, onun hayatını da bir anlamda düzenleyecektir.
Biriktirme bir anlamda beklemenin davranışa dönüşmüş halidir. Beklemek okul öncesi çocuk için bir yetişkine oranla daha zorlu olabilmektedir. Çocuklar isteklerini hemen gerçekleşsin isterler. Fakat ebeveynin davranışlarını takip eden çocuk, onu taklit de eder. Çocuklar taklit yoluyla öğrenebildikleri için ve biriktirme davranışını, “yetişkin” davranışı olarak gördüklerinden çok çabuk benimserler. Bu davranışın arkasında “hazzı ertelemek” ten çok “yetişkin gibi davranmak” vardır. Bu nedenle çocuklara biriktirme, paylaşma ve harcama davranışları erken yaşta verilirse ve hayatın içinde bunu yaşamaları sağlanırsa, bu kavramlar çocuk için soyut olmaktan çıkıp işlevsel hale gelecektir.

Öyleyse, çocuklara madeni paraları ve kağıt paraları öğretmek öncelikli olmalıdır. Bunu yaparken, sabırlı olmak, işin içine biraz da oyunu katarak yapmak, öğrenmeyi zevkli kılacaktır. 3-6 yaş arasındaki çocuk, bir şeyler satın almak için paraya ihtiyaç olduğunu anlayabilecek yeterliliktedir.  Madeni ve kağıt paraları ve değerlerini tanımlayın. Kuruş, lira, kağıt para gibi kavramları oturtması zaman alabilir, belirli aralıklarla gerektiğinde tekrar tanımlayın. Hangi para ile ne alınabilir üzerinden örnekler vermek işinizi kolaylaştıracaktır. Hangisi pahalı hangisi ucuz sorusuna cevap bulacağı şekilde sorular sorun, cevabını bekleyin. Yanlış yaptığında, birlikte tekrar düşünelim bakalım hangisiymiş diyerek öğrenmesini destekleyin ve yanlış yaptığında tekrar cevap vermesi için cesaretlendirin. Çocuğunuz okuma-yazma öğrendiği andan itibaren ise, Alışveriş yaparken etiketleri okumasını isteyebilirsiniz.

Bedava ile parayla satın alınacak şeylerin farkını anlamasını kolaylaştıracak örnekler verin. Örneğin parkta salıncakta sallanmak için paraya ihtiyaç yokken, giyecek ve yiyecek için para gerektiğini ona anlatın.Her alışverişe çıkışınızın ona bir şeyler almak olmadığını söyleyin ve alışverişten önce her seferinde bunu tekrar etmekten sıkılmayın. 3 adet kumbara edinin. Birikim, paylaşım ve harcama kumbaralarını olarak adlandırdığınız bu kumbaraların işlevlerini çocuğunuza anlatın. Örneğin, harçlığının birikim için ayırdığı kumbarasında birikenler ile istediği bir oyuncağı alabileceğini söyleyin. Çocuklar erken gelişim döneminde ebeveynlerinin yönlendirmelerine ihtiyaç duyarlar ve ebeveynlerinden destek gördüklerinde bundan mutlu olurlar. Yaptığınız her davranış onlar tarafından dikkatle gözlemlendiğinden, kendi adınıza bütçenizi yönetmekte, birikim ya da harcama konularında sıkıntı çektiğiniz durumlar var ise bunlarla ilgili destek almaktan çekinmeyin. Çocuğunuza istek ve ihtiyaç kavramlarını açıklarken, bu tanımlara uygun düşmeyen davranışlarınız olursa, çocuğunuzun kafası karışacaktır.

 

Hedef Psikolojik Danışmanlık ve Eğitim Merkezi

Uzm. Psk. Aslı ÇOBAN

Paylaş