30Eyl
2014
0
EBEVEYNLİK STİLLERİ

ANNE BABA TUTUMLARI VE BU TUTUMLARIN ÇOCUKLARIN KİŞİLİK YAPILANMALARI ÜZERİNE ETKİLERİ

Her anne-babanın bilerek ya da bilmeyerek çocuklarına karşı tutumu değişik olabilmektedir. Bazı çocuklara sevildikleri daha çok hissettirilmekte, bazılarına baskı yapılmakta, bazılarına aile ile ilgili konularda söz hakkı verilmekte, bazılarınaysa daha çok hoşgörü gösterilmektedir. Bütün bu tutumlar çocuğun hem kişiliğinin, hem de sosyal gelişiminin değişik biçimler kazanmasına neden olmaktadır.

Yapılan araştırmalar incelendiğinde, anne- babanın çocuklarına yaklaşım biçimlerinin, onların kişilik özelliklerinin biçimlenmesinde etkili olduğu sonuncunu çıkarılmıştır.

Aile bireyleri ile ilgili tüm konularda olduğu gibi, anne baba tutumları ve hissiyatlarının çocuklara aksettiriliş biçimleri her ailenin yapı ve özelliklerine göre değişim göstermektedir.  Dolayısı ile, her ne kadar her aile için farklı bir tutumun varlığından söz edilebilirse de burada genel hatları ile tutumlar; 6 başlık içerisinde ele alınabilir. Bunlar aşağıda sırasıyla açıklanmaktadır.

1.Baskıcı ve Otoriter Anne Baba Tutumu:Otoriter tutum, çocuğu büyüklerin düşüncelerini ve isteklerini soru sormaksızın benimseyip yerine getirmeye yöneltir. Bu tutuma sahip olan ana-baba, çocuktan bir erdem olarak kabul ettiği mutlak itaati bekler. Çocuğa yeterli derecede sevgi ve sevecenlik gösterilmemektedir. Böyle ailelerde yetişen çocuklar, zihinsel ve sosyal açıdan yetersizdirler. Genellikle olumsuz kişilik sergileyen bu tip çocukların akran ilişkileri de zayıftır. İlerleyen yıllarda ana babadan bağımsız, özerk bir kişilik geliştirmede çok zorlanmaktadırlar.  Baskı altında büyüyen çocuk, çekingen, başkalarının etkisinde kolayca kalabilen, aşırı hassas bir kişilik yapısına sahip olabilir.

2.Aşırı Koruyucu Anne Baba Tutumu: Kimi ana-babalar çevreden gelecek tehlikeleri abartarak çocuğun her hal ve koşulda korunup kollanmaya ihtiyacı olduğunu düşünürler. Aşırı koruyucu tutumun beraberinde getirdiği en yaygın ana-baba davranışları ise, çocukla sürekli birlikte olmak ya da çocuğa sürekli bebek muamelesi yapmaktır. Böyle ailelerde yetişen çocuklar, ana-babasının dikkat ve ilgisini her an üzerinde toplama ihtiyacında olduklarından, aile ortamı dışında sağlıklı ilişkiler kurabilmeleri güç olur. Aşırı korunan çocuklar kendi başına karar vermezler ve girişim yeteneklerinden yoksun olurlar. İsteklerini ağlayarak talep eder, mızmızlanır veya inatçı olmaya yönelirler.

3.İzin Verici Anne Baba Tutumu: Bu tür tutumun en önemli özelliği ebeveynlerin çocuğun yaptıklarına hiç karışmayışlarıdır. Çocuğun her yaptığı hoş karşılanır. Bu tür ailelerin çocukları ile olan ilişkileri zayıftır. Çocuk hiçbir şekilde denetim altında değildir. Bu bakımdan çocuklar bir çeşit aile otoritesi eksikliği çekmektedirler. Bu tür çocuklar kendi arzu ve isteklerini denetlenmesini pek öğrenemezler ve bu bakımdan dış dünyada çeşitli problemlerle karşılaşırlar. En büyük sorun evdeki izin verici tutumun dış dünyada bulunamayışıdır. Kendini denetlemeyi öğrenemeyen çocuk,bu bakımdan kendini denetleme ve zamanını iyi kullanmayı öğrenmenin şart olduğu okul ve iş hayatı çevresinde başarısız olmaktadır. Başarısızlığın ise tatminsizlik, engellenmişlik hislerini ve hayal kırıklığını beraberinde getirmesi kaçınılmazdır.

4.Tutarsız Anne Baba Tutumu: Bazı ana-babaların çocuk yetiştirme konusunda tutarsız ve dengesiz bir tutum sergilemekte olduğu gözlemlenmektedir. Buradaki dengesizlik ve tutarsızlık, ana baba arasındaki görüş ayrılığında olabildiği gibi, anne veya babanın gösterdikleri değişken davranış biçiminde de görülebilir. Bu tür tutum sergileyen anne babaların çocukları ise genellikle bir süre sonra ebeveynlerinin söylediklerini ciddiye almamaya başlamaktadırlar.

5.Mükemmeliyetçi Anne Baba Tutumu:  Mükemmeliyetçi tutum sergileyen ana-babalar çocuklarını ihtiyaçları doğrultusunda değil, kendi istek ve beklentileri doğrultusunda yetiştirirler. Bu anne babaları memnun etmek zordur. Sıklıkla çocuklarını başka çocuklarla kıyaslarlar.  Mükemmeliyetçi ebeveyn kendini de çocuğunu da yüksek standartlara ulaşmaya zorlar. Bu bakımdan endişeli ve aşırı korumacı özellikler de sergilerler.  Bu tutumla yetişen çocuklar koşullu sevgiye odaklanırlar. İyi olduklarında anne babaları onları sevecek, başarısız olduklarında ise sevmeyecek sanırlar. Ve ne yazık ki, hayatın mükemmel olmasını isterler ama hayatın gerçek yüzüyle karşılaştıklarında mutsuz olurlar.

6.Demokratik Anne Baba Tutumu:Demokratik anne ve babalar çocuklarını ayrı bir kişi olarak kabul etmektedirler. Çocuklarına değer verirler ve onların özerk ve bağımsız olarak kişilik geliştirmesine destek olurlar.  Bu tip aileler çocuklarına karşı hoşgörü sahibidirler, ona insan olarak saygı gösterirler. Çocuklarını çok az kısıtlarlar. Çocukların arzularını diledikleri gibi gerçekleştirmelerine izin verirler. Çocuğun kabul edilme ve onaylanma isteklerini göz ardı etmezler. Çocuğun kendine has gelişimine destek olurlar. Bu tür aileler çocuklarının kendilerini gerçekleştirmesine izin verirler.  Çocuk belli sınırlar içinde özgürdür. Söz hakkı vardır ve duygu ve görüşlerine saygı duyulur. Çocuk ailesinden sevgi ve saygı görmektedir.  Demokratik tutumdan yana olan ana-babaların çocuklarına yönelik eleştirileri, hiç bir zaman çocuğun kendini aşağılanmış ve örselenmiş hissetmesine, değersizlik duyguları yaşamasına yol açacak biçimde olmaz.  Bu tür tutum sergileyen ebeveynlerin çocukları sorumluluklarını bilen, kendine güvenli, hata yapma riski alabilecek dolayısı ile kendi doğrularını keşfetme cesareti olan ve huzurlu  ve mutlu yetişmiş bireyler olacaklardır.

 

Hedef Psikolojik Danışmanlık ve Eğitim Merkezi

Uzm.Psk. Yegan SASIK

Paylaş

No Comments

Reply